In de voor- en vroegschoolse educatie wordt vaak gesproken over ‘rijk spel’, wanneer betrokkenheid, taalontwikkeling en samenspel ontstaan. Daarin vergeten we soms dat rijk spel geen vanzelfsprekendheid is. Spel ontstaat meestal vanzelf, maar verdieping volgt niet automatisch.
Veel pedagogisch professionals zullen herkennen dat, ondanks goed ingerichte hoeken en een overvloed aan materiaal, spel soms oppervlakkig blijft; kinderen spelen kort, herhalend en zonder echte verdieping. Dat is niet omdat zij hun werk niet goed doen, maar omdat we iets fundamenteels onderschatten.
Uit de pilot blijkt dat betrokken spel niet vanzelf ontstaat, maar afhankelijk is van de combinatie van passend materiaal, de manier waarop dat materiaal wordt geïntroduceerd en ingebed in de praktijk (structuur) en goede professionele interventie.
Wanneer goed materiaal, structuur en professionele interventie samenkomen
In een recente pilot met OSLO® (op vier VE-locaties) werd precies zichtbaar wat er dan gebeurt:
- Op alle locaties werd betrokken spel gezien
- Op alle locaties ontstonden samenspel en fantasiespel
- Op alle locaties werden tellen, sorteren en woordgebruik spontaan onderdeel van het spel
Kinderen waren niet meer aan het spelen, maar ‘boodschappen aan het doen’. Ze verkochten, overlegden en ruimden op als onderdeel van hun spel. Wat opviel is dat dit niet gebeurde door méér materiaal toe te voegen; kinderen werkten met gericht gekozen en herkenbare materialen waarin ze ook tegen grenzen aanliepen; denk aan vijf stuks per product per bakje.
Het gevolg? Rekenontwikkeling ontstaat als logisch gevolg van spel, zonder dat het een ‘lesje’ wordt. Kinderen gaan namelijk tellen, controleren, vergelijken en ordenen. Schaarste blijkt zo ook in de praktijk waardevol te maken. 🙂
De rol van de professional is de sleutel
Professionals gaven aan dat spel pas echt verdiept wanneer zij actief aansluiten en beschikbaar zijn, door mee te spelen, soms vragen te stellen of extra elementen toe te voegen zoals een kassa of recept. Het bevestigt iets wat we weten, maar in de praktijk lastig volhouden: de pedagogisch professional is geen begeleider op afstand, maar een actieve medespeler in ontwikkeling.
Tegelijkertijd ontstond er een interessante spanning. Enerzijds werd het materiaal ervaren als ontlastend, want het gros van de professionals gaf aan minder voorbereidingstijd te ervaren. Anderzijds bleek dat zonder duidelijke introductie of structuur potentie onbenut blijft.
Waar het in de praktijk vaak schuurt
De pilot laat ook zien waar het mis kan gaan. Bij de implementatie van OSLO®, kwamen duidelijk een aantal aandachtspunten naar voren. Die zaten veelal niet in het materiaal zelf, maar in de implementatie van het programma:
- behoefte aan duidelijke instructie of weekopbouw
- verwachting dat kinderen ‘vanzelf’ tot rijk spel komen
- onderdelen die minder herkenbaar zijn, waardoor spel minder op gang komt
Dat laatste is interessant. Een kleine aanpassing, zoals het vervangen van een minder herkenbaar themaonderdeel, bleek direct effect te hebben op de kwaliteit van het spel. De les? Hoe dichter het materiaal bij de belevingswereld van het kind ligt, hoe rijker het spel.
De rol van ouders begint bij uitleg
Ook buiten de groep ontstond beweging. 46 ouders werden bereikt via het fotoboek. Ongeveer 46% gaf actieve feedback, en minimaal 35% reageerde expliciet positief. Maar ook hier geldt dat betrokkenheid niet vanzelf ontstaat.
Een deel van de ouders gaf namelijk aan niet goed te weten hoe ze het taalloze boek moesten gebruiken, vooral wanneer uitleg ontbrak. Waar professionals het boek actief toelichtten en persoonlijk overhandigden, was de betrokkenheid zichtbaar groter. Ook hier geldt dus: dingen ontstaan niet vanzelf. Ouders zijn welwillend, maar hebben soms hulp nodig.
Wat betekent dit?
De belangrijkste conclusie uit deze pilot is geen cijfer, maar een perspectiefverschuiving. VE gaat niet alleen over aanbod, materiaal of professionalisering, maar juist over de samenhang daartussen. En zo komen we weer bij de 3 onderdelen waar het echt om gaat:
- Materiaal dat uitnodigt én begrenst
- Professionals die beschikbaar zijn en actief verbinden en verrijken
- Een structuur die helpt om het elke dag opnieuw te laten werken
OSLO® laat in deze pilot zien dat wanneer die drie samenkomen, er iets verandert: spel wordt betekenisvol, taal wordt functioneel, rekenen wordt logisch en betrokkenheid wordt zichtbaar. Niet omdat het moet vanuit een checklist, maar omdat het ontstaat vanuit echtheid.
